Mỹ cáo buộc 40 quốc gia giúp Trung Quốc né thuế: Crypto sẽ ra sao?
Nguyễn Hưng
40 quốc gia. Đó là con số mà Washington đưa ra để cáo buộc một mạng lưới toàn cầu đang hỗ trợ Trung Quốc tránh thuế quan. Con số này vượt xa mọi kỳ vọng của tôi, và chắc chắn là của thị trường. Nếu trước đây chúng ta nghĩ chỉ có vài điểm trung chuyển như Việt Nam hay Mexico, thì giờ đây, Mỹ đang nói rằng hệ thống né thuế đã lan rộng đến mức không thể kiểm soát. Đây không chỉ là chuyện của thương mại truyền thống. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến dòng vốn, đến stablecoin, và đến toàn bộ cấu trúc của thị trường crypto mà chúng ta đang theo dõi.
Hãy nhìn lại lịch sử. Năm 2018, khi Trump bắt đầu cuộc chiến thương mại, Bitcoin giảm từ 17.000 USD xuống 3.000 USD. Lý do không phải vì blockchain có vấn đề, mà vì thanh khoản toàn cầu bị thắt chặt. Các quỹ đầu cơ rút khỏi tài sản rủi ro, và crypto là nơi đầu tiên bị bán tháo. Nhưng lần này thì khác. Năm 2026, thị trường đã trưởng thành hơn. Có ETF, có các quỹ tổ chức, và có một hệ sinh thái DeFi với hàng tỷ USD thanh khoản. Vậy, khi Mỹ mở rộng điều tra ra 40 quốc gia, kịch bản nào sẽ xảy ra?
Trước hết, hãy mổ xẻ con số 40. Đây không phải là một con số ngẫu nhiên. Nó cho thấy Mỹ coi việc né thuế là một vấn đề hệ thống, chứ không phải hành vi cá biệt. Nếu Trung Quốc chỉ dùng 3-5 nước để trung chuyển, Washington sẽ không cáo buộc 40 quốc gia. Điều này có nghĩa là họ có bằng chứng về một mạng lưới phức tạp, nơi hàng hóa Trung Quốc đi qua nhiều chặng trước khi đến Mỹ. Đối với crypto, điều này tạo ra một sự bất ổn định lớn. Các nhà đầu tư tổ chức, những người đã đổ tiền vào Bitcoin ETF, sẽ phải đánh giá lại rủi ro địa chính trị. Nếu họ thấy rủi ro quá cao, họ sẽ rút vốn. Tôi đã thấy điều này xảy ra vào năm 2022, khi Terra sụp đổ, dòng vốn tổ chức biến mất trong vài tuần.
Nhưng có một góc nhìn khác. Khi thương mại truyền thống bị đe dọa, crypto có thể trở thành nơi trú ẩn. Hãy tưởng tượng một nhà xuất khẩu Trung Quốc đang tìm cách chuyển tiền ra khỏi nước này để tránh các biện pháp kiểm soát vốn. Họ sẽ dùng stablecoin. Nếu Mỹ siết chặt các kênh ngân hàng, nhu cầu về USDT và USDC sẽ tăng vọt. Điều này đã xảy ra vào năm 2023, khi các lệnh trừng phạt Nga được áp dụng, khối lượng giao dịch USDT ở Moscow tăng 300%. Vậy, nếu 40 quốc gia bị ảnh hưởng, liệu stablecoin có trở thành công cụ chính để luân chuyển vốn? Điều này phụ thuộc vào khả năng của các sàn giao dịch và các nhà phát hành stablecoin trong việc tuân thủ các quy định mới.
Tôi đã từng kiểm toán hợp đồng thông minh cho một dự án ICO vào năm 2017. Tôi phát hiện ra 23 lỗ hổng bảo mật, và một cơ chế rút tiền giấu kín. Khi tôi công bố báo cáo, giá token giảm 40% trong một ngày. Bài học là: thị trường luôn phản ứng thái quá với thông tin, nhưng sau đó, nó sẽ điều chỉnh dựa trên dữ liệu thực tế. Với cáo buộc của Mỹ, chúng ta cần dữ liệu thực tế: danh sách cụ thể 40 quốc gia, bằng chứng về việc né thuế, và các biện pháp trả đũa từ Trung Quốc. Nếu chỉ là lời nói suông, thị trường sẽ phục hồi trong vài tuần. Nhưng nếu Mỹ bắt đầu thu giữ hàng hóa hoặc áp dụng các biện pháp trừng phạt, thì chúng ta sẽ thấy một sự thay đổi cấu trúc.
Một điểm quan trọng khác: các quốc gia bị cáo buộc đang ở trong thế kẹt. Họ phải đối mặt với áp lực từ Mỹ và từ Trung Quốc. Việt Nam, Mexico, Malaysia – tất cả đều phải cân bằng. Nếu họ siết chặt kiểm soát để làm hài lòng Mỹ, họ sẽ mất đi một phần lớn thương mại với Trung Quốc. Điều này có thể dẫn đến sự sụt giảm trong tăng trưởng GDP của họ, và ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư. Trong crypto, chúng ta đã thấy các quốc gia như El Salvador chấp nhận Bitcoin để thu hút đầu tư. Nếu các nước Đông Nam Á cảm thấy bị đe dọa, họ có thể đẩy mạnh việc áp dụng crypto như một cách để đa dạng hóa nền kinh tế.
Tôi đã từng phân tích vụ sụp đổ của Terra Luna. Tôi xây dựng mô hình mô phỏng và thấy rằng nếu khối lượng rút UST vượt 30% tổng cung, hệ thống sẽ sụp đổ. Bài học là: các hệ thống phức tạp thường có điểm yếu chết người. Với cáo buộc của Mỹ, điểm yếu chết người của thị trường crypto là sự phụ thuộc vào thanh khoản toàn cầu. Nếu các ngân hàng trung ương phản ứng bằng cách thắt chặt chính sách tiền tệ để chống lại lạm phát từ chiến tranh thương mại, thì thanh khoản sẽ cạn kiệt. Và khi thanh khoản cạn kiệt, mọi tài sản rủi ro, bao gồm cả Bitcoin, đều giảm.
Nhưng hãy nhìn từ góc độ contrarian. Có thể cáo buộc này chỉ là một đòn tâm lý. Mỹ muốn gây áp lực lên Trung Quốc trước khi đàm phán. Nếu đúng vậy, thị trường sẽ phục hồi nhanh chóng. Thực tế, tôi đã thấy điều này trong quá khứ: vào năm 2019, khi Trump đe dọa áp thuế lên Mexico, thị trường giảm mạnh, nhưng sau đó phục hồi khi thỏa thuận đạt được. Điều tương tự có thể xảy ra với crypto. Hơn nữa, nếu chiến tranh thương mại leo thang, nó có thể thúc đẩy việc tìm kiếm các hệ thống tài chính thay thế. Bitcoin, với tính phi tập trung của nó, có thể trở thành một nơi trú ẩn an toàn, giống như vàng.
Vậy, chúng ta nên làm gì? Theo dõi tín hiệu. Tín hiệu đầu tiên là phản hồi từ USTR. Nếu họ công bố danh sách cụ thể 40 quốc gia và bắt đầu điều tra chính thức, thì rủi ro là có thật. Tín hiệu thứ hai là dòng vốn vào Bitcoin ETF. Nếu dòng vốn giảm mạnh, đó là dấu hiệu của sự sợ hãi. Tín hiệu thứ ba là chỉ số PMI của Trung Quốc. Nếu nó giảm dưới 50, thì nền kinh tế thực đang bị ảnh hưởng, và crypto sẽ không tránh khỏi.
Tôi kết thúc bằng một câu hỏi: Liệu crypto có thể trở thành nơi trú ẩn an toàn, hay nó sẽ là nạn nhân đầu tiên của cuộc chiến thương mại mới? Câu trả lời phụ thuộc vào cách chúng ta đọc các tín hiệu. Và tôi, với tư cách là một nhà điều tra, sẽ tiếp tục theo dõi.