Sau chuỗi năm ngày tăng giá liên tiếp, cổ phiếu của Jiuan Medical (mã JIU) bắt đầu dao động mạnh. Nguyên nhân được xác định từ thông báo mới nhất: công ty blockchain chuyên về giải pháp y tế phi tập trung này đã thực hiện một loạt khoản đầu tư vào ba dự án trí tuệ nhân tạo (AI) nổi bật – DeepSeek, Kimi (Nguyệt Chi Ám Diện) và LeapStar (Bách Xuyên Trí Năng).
Không phải ai cũng hiểu đúng bản chất của thương vụ này. Nhiều nhà đầu tư trên thị trường tiền điện tử vội vàng gắn mác “chiến lược Layer-2” hay “mở rộng hệ sinh thái AI on-chain”. Nhưng nếu nhìn vào số liệu cụ thể, bức tranh trở nên rõ ràng hơn: Jiuan Medical chi 750 triệu CNY (khoảng 104 triệu USD) cho DeepSeek, 30 triệu USD cho Kimi và 100 triệu CNY cho LeapStar. Đổi lại, họ sở hữu vỏn vẹn 0,21% cổ phần của DeepSeek, các khoản đầu tư còn lại cũng ở mức tương tự – và tuyên bố chính thức nêu rõ “không tham gia vận hành”.
Đây là tín hiệu nguy hiểm mà bất kỳ ai từng audit DeFi đều nhận ra ngay: một giao thức có TVL lớn nhưng không có quyền kiểm soát hợp đồng thông minh. Trong thế giới blockchain, chúng tôi gọi đó là “honeypot” – nơi dòng tiền đổ vào nhưng không ai thực sự lái.
Mỗi dòng code đều chứa một câu chuyện chưa kể. Ở đây, câu chuyện không nằm ở công nghệ của DeepSeek, Kimi hay LeapStar – mà nằm ở động cơ của Jiuan Medical.
Bối cảnh: Từ “cơn sốt test kit” đến “cơn khát AI”
Jiuan Medical nổi lên trong đại dịch COVID-19 nhờ doanh thu khủng từ kit xét nghiệm kháng nguyên. Khi đại dịch lắng xuống, dòng tiền khổng lồ trở thành gánh nặng: áp lực phải tìm kiếm động lực tăng trưởng mới. Họ chọn AI – lĩnh vực nóng nhất trên thị trường tài chính hiện tại, cả ở Phố Wall lẫn thị trường tiền điện tử.
Ba dự án được chọn đại diện cho ba trường phái AI khác nhau: - DeepSeek: tiên phong về kiến trúc mô hình (MoE, tối ưu chi phí suy luận), ảnh hưởng lớn trong cộng đồng mã nguồn mở. - Kimi: tập trung vào xử lý ngữ cảnh dài, sản phẩm hóa xuất sắc. - LeapStar: mô hình đa năng, hướng đến doanh nghiệp và giải pháp ngành dọc.
Nhưng Jiuan Medical không đầu tư để hợp tác kỹ thuật. Họ không có đội ngũ AI, không có hạ tầng tính toán, không có dữ liệu y tế để huấn luyện mô hình. Thực tế, việc nắm giữ 0,21% cổ phần DeepSeek với mức định giá 357 tỷ CNY (gần 50 tỷ USD) cho thấy đây là khoản đầu tư tài chính thuần túy – giống như mua một altcoin có market cap siêu lớn nhưng thanh khoản cực thấp.
Trong bối cảnh thị trường crypto đang điều chỉnh, Jiuan Medical đang làm điều mà nhiều giao thức DeFi từng làm: dùng tiền mặt dư thừa để “rải” vào các token hot nhằm kích thích giá cổ phiếu. Nhưng khác với DeFi, nơi bạn có thể unstake bất cứ lúc nào, khoản đầu tư này là cổ phần tư nhân – không thanh khoản, không có lối thoát dễ dàng.
Cốt lõi: Tháo gỡ ba lớp rủi ro
Lớp thứ nhất – Định giá bong bóng. Với 0,21% DeepSeek tương đương 104 triệu USD, định giá toàn bộ dự án chạm mức ~50 tỷ USD. Con số này vượt xa mọi chỉ số doanh thu hay lợi nhuận hiện tại của DeepSeek. Nếu so với thị trường crypto, nó tương đương định giá của Solana ở đỉnh chu kỳ trước – nhưng DeepSeek chưa có sản phẩm tạo ra dòng tiền ổn định. Đây là rủi ro “valuation gap” kinh điển.
Lớp thứ hai – Thanh khoản và lối thoát. Jiuan Medical sở hữu lượng cổ phần quá nhỏ để có tiếng nói trong các quyết định như IPO, M&A hay vòng gọi vốn tiếp theo. Họ hoàn toàn phụ thuộc vào kế hoạch của đội ngũ sáng lập. Nếu DeepSeek không IPO trong 5 năm tới, Jiuan Medical không thể bán cổ phiếu trên thị trường thứ cấp. Điều này giống như hold một altcoin không có DEX hoặc CEX listing – bạn chỉ có thể ngồi chờ.
Lớp thứ ba – Phân tán rủi ro hay phân tán lợi nhuận? Jiuan Medical đầu tư vào ba dự án, nhưng tổng số tiền chưa đến 200 triệu USD – chỉ là “tiền lẻ” so với lợi nhuận thời COVID. Đây là chiến lược “dàn trải” điển hình của các quỹ đầu tư mạo hiểm: hy vọng một trong ba dự án bùng nổ để bù đắp cho hai dự án thất bại. Nhưng vấn đề là Jiuan Medical không phải VC chuyên nghiệp – họ không có năng lực thẩm định kỹ thuật hay hỗ trợ hậu kỳ.
Tôi từng audit một giao thức DeFi vào năm 2020 có cách tiếp cận tương tự: team dùng 20% quỹ để mua token của các dự án “hot” nhằm tạo hiệu ứng FOMO. Kết quả? Khi thị trường đảo chiều, những token đó mất 90% giá trị, kéo theo TVL của giao thức sụp đổ. Bài học: đầu tư tài chính không có chiến lược rõ ràng chỉ là đánh bạc.
Góc nhìn phe bò: Sao lại sai?
Có một lập luận ủng hộ: Jiuan Medical đang “chơi ván cờ dài hạn”. AI sẽ là hạ tầng của mọi ngành, bao gồm cả blockchain y tế. Nếu DeepSeek trở thành OpenAI của Trung Quốc, 0,21% cổ phần có thể trị giá hàng tỷ USD. Thêm vào đó, danh mục đầu tư đa dạng giúp giảm thiểu rủi ro thua lỗ toàn bộ. Cổ phiếu JIU cũng được hưởng lợi từ “AI narrative” trên thị trường chứng khoán – ít nhất là trong ngắn hạn.
Phe bò có thể đúng nếu nhìn vào tiềm năng tăng trưởng của AI. Nhưng họ bỏ qua điểm mù: Jiuan Medical là công ty blockchain, không phải quỹ đầu tư. Cổ đông mua JIU vì kỳ vọng vào doanh thu từ mảng y tế phi tập trung, không phải vì danh mục đầu tư mạo hiểm. Khi dòng tiền chính bị suy yếu (do COVID kết thúc), việc dùng tiền mặt để đầu cơ AI chỉ làm tăng rủi ro cho cổ đông – giống như một giao thức DeFi dùng quỹ dự trữ để farm yield trên các pool rủi ro cao.
Takeaway: Trách nhiệm với ai?
Mỗi dòng code đều chứa một câu chuyện chưa kể. Câu chuyện của Jiuan Medical là câu chuyện về một công ty có tiền nhưng không có tầm nhìn chiến lược. Họ đang đánh cược số phận của mình vào những con bài may rủi, thay vì xây dựng giá trị thực từ công nghệ lõi.
Trong thị trường yếu như hiện tại, sự sống còn quan trọng hơn lợi nhuận. Jiuan Medical đã chứng minh rằng họ ưu tiên “kể chuyện” hơn là quản trị rủi ro. Liệu các cổ đông có sẵn sàng chịu đựng một giao thức mà team không kiểm soát nổi quỹ đầu tư của chính mình?
Câu hỏi để lại: Ai là người audit danh mục đầu tư của Jiuan Medical?