24 giờ qua, tỷ lệ block do builder hàng đầu (beaverbuild) xây dựng đã vượt 40% trên Ethereum mainnet. Dữ liệu từ MEV-Boost Dashboard cho thấy top 3 builder kiểm soát hơn 70% tổng số block. Đây không còn là một thị trường cạnh tranh nữa—nó là một oligopoly.
Context: Kể từ khi Ethereum chuyển sang Proof-of-Stake (Merge, tháng 9/2022), proposer-builder separation (PBS) được kỳ vọng sẽ phân quyền việc khai thác giá trị có thể trích xuất từ người dùng (MEV). Tuy nhiên, thực tế lại đi ngược: các builder lớn (beaverbuild, rsync, Titan) đã tích lũy lợi thế nhờ thanh khoản và mối quan hệ với searcher (người săn cơ hội). Trong khi đó, validator (proposer) chỉ đóng vai trò ký block, gần như không có quyền lực trong việc chọn giao dịch.
Core Insight: Sự tập trung hóa của builder không đến từ công nghệ, mà từ động lực kinh tế và mạng lưới. Các builder lớn có khả năng trả phí mạng cao hơn (gas tip), thậm chí loss leader để giành thị phần. Họ cũng hợp tác chặt chẽ với searcher—những bot chạy thuật toán phức tạp—để tạo ra bundle giao dịch có giá trị cao. Kết quả là validator luôn chọn block có lợi nhuận cao nhất, vô tình củng cố vị thế của builder hàng đầu. Đây không phải là lỗi của PBS, mà là hệ quả tự nhiên của cơ chế thị trường không có rào cản gia nhập. Bất kỳ ai cũng có thể trở thành builder, nhưng để cạnh tranh với beaverbuild bạn cần hàng trăm ETH cho phí gas và mối quan hệ với searcher chuyên nghiệp.
Contrarian Angle: Nhiều người cho rằng giải pháp là decentralized sequencing (trình sắp xếp phi tập trung) trên layer 2. Tôi cho rằng điều đó không giải quyết được gốc rễ. Trình sắp xếp phi tập trung chỉ phân tán quyền lực giữa một nhóm validator nhỏ, không thay đổi động lực kinh tế dẫn đến tập trung. Thậm chí, nó còn làm tăng độ phức tạp và trễ. Bài toán thực sự là làm sao để validator có thể xác thực tính công bằng của block mà không cần tin tưởng builder. Một hướng đi đầy hứa hẹn là succinct block verification (kiểm tra block tóm gọn) sử dụng zk-proofs, cho phép validator đảm bảo rằng builder không ưu ái một số giao dịch nhất định (ví dụ sandwich attack). Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi trong giao thức MEV-share của Flashbots, việc này khả thi về mặt kỹ thuật nhưng cần tiêu chuẩn hóa ở cấp độ giao thức.
Takeaway: Đừng nhầm lẫn giữa phân quyền cấu trúc và phân quyền quyền lực thực tế. Ethereum đã phân quyền proposer, nhưng quyền lực kinh tế của builder vẫn tập trung. Nếu chúng ta không giải quyết vấn đề MEV ở lớp xác thực, thì những lời hứa về “công bằng” của blockchain chỉ là ảo tưởng. Câu hỏi dành cho cộng đồng: Chúng ta có dám hy sinh một phần hiệu quả (block time, gas) để đánh đổi lấy sự công bằng không? Hay chúng ta chấp nhập một Oligopoly “hiệu quả” và tin vào lòng tốt của builder?